Posted by: piman007 | 25-11-2011

BUN และ Creatinine คืออะไร

เขียนโดย ทพน วิรุฬห์ จิรฎฐิติกาล   

วันเสาร์ที่ 07 กรกฏาคม 2007 เวลา 09:54 น.

BUN และ Creatinine หรือที่มักจะเขียนย่อๆ ว่า Cr  การแปลผลค่า BUN และ Creatinine นั้นค่อนข้างซับซ้อน ดังนั้นคนไข้ทั่วๆ ไปจะไม่ค่อยเข้าใจว่ามันคือค่าอะไร บางคนจึงเรียกติดปากด้วยเสียงอ่านแบบตรงตัวว่า ไปเจาะดูค่าบัน (BUN) มา ทำให้ไพล่ไปนึกถึงพวกขนมปังอะไรแทน ซึ่งยิ่งฟังยิ่งงว่าไอ้ขนมปังมันไปเกี่ยวกับเรื่องไตได้ยังไงหว่า? หมอๆ จึงมักจะบอกสั้นๆ ง่ายๆ ว่า ค่า BUN และ Cr คือค่าไต ถ้าค่าไตสูงกว่าปกติแสดงว่าไตไม่ดีซะงั้น จริงๆ แล้วค่า BUN สูงไม่ได้หมายความว่าคนๆ นั้นจะเป็นโรคไตเสมอไป แต่ยังมีสาเหตุอันหลากหลายที่อาจทำให้ค่า BUN ขึ้นได้ วงการแพทย์จึงต้องมีการคำนวณเพื่อจำแนกดูว่าคนป่วยน่าจะมีค่า BUN สูงเนื่องมาจากภาวะไตเสื่อมหรือไม่ โดยเอาค่า BUN ตั้ง หารด้วย Cr ดังสูตรต่อไปนี้ BUN > 20 , Cr > 1.0 ในคนหนุ่มสาว, Cr > 1.5 ในคนสูงอายุ ให้สงสัยว่าอาจมีปัญหาเรื่องไต ให้ใช้สูตรคำนวณดังนี้

สูตร BUN/Cr ถ้ามากกว่า 10 : ปัญหาน่าจะมาจากไต ถ้าน้อยกว่า 10 : ปัญหาไม่น่าจะมาจากไต ในภาวะปกติที่เรากินอาหารประเภทโปรตีน โปรตีนจะถูกย่อยสลายได้ของเสียสุดท้ายออกมาเป็นสารกลุ่มยูเรียและไนโตรเจนที่จะต้องถูกขับออกโดยการส่งไปตามกระแสเลือดไปที่ไต เพื่อให้ไตกรองของยูเรียออกมา ส่วนที่ยังกรองไม่หมดก็จะตกค้างอยู่ในกระแสเลือด เราจึงเรียกยูเรียและไนโตรเจนที่อยู่ในเลือดว่า Blood Urea Nitrogen หรือตัวย่อก็คือ BUN นั่นเอง ส่วนค่า Creatinine หรือ Cr นั้นเป็นโปรตีนกลุ่มพิเศษที่มีที่มาหลายที่ แต่ส่วนใหญ่มากจากอาหารและการย่อยสลายของกล้ามเนื้อ ซึ่งประมาณกันว่าคนทุกคนในภาวะปกติที่ไม่ได้ขาดสารอาหารหรือบาดเจ็บจะมีการสูญสลายของกล้ามเนื้อในอัตราคงที่ เช่นเดียวกัน Cr นั้นเองก็จะถูกขับออกมาทางไตเช่นกัน ในกรณีที่มีค่า BUN เด่นผิดปกติ แต่ค่า Cr ไม่ค่อยขึ้นสูง สามารถอธิบายได้ดังนี้คือ ในบางกรณีที่มีการกินอาหารประเภทเนื้อสัตว์และโปรตีนเข้าไปมาก ทำให้ไตไม่สามารถขับ BUN ออกมาได้ทัน กรณีเช่นนี้จะทำให้เกิดการคั่งของ BUN ในกระแสเลือด เมื่อเจาะเลือดจึงพบค่า BUN ที่สูงผิดปกติ แต่ทางตรงกันข้าม การย่อยสลายกล้ามเนื้อของคนคนนั้นยังคงเท่าเดิมอยู่ ประกอบกับไตของเราก็ยังคงสามารถขับ Cr ออกมากกับปัสสาวะได้เหมือนเดิม จึงไม่ทำให้ค่า Cr เพิ่มขึ้นมากนัก ดังนั้นเมื่อเจาะเลืิอดดู จะพบว่าค่า Cr ยังคงปกติ เทียบสัดส่วนที่ BUN เพิ่มขึ้นแล้วจึงมากกว่าค่า Cr มาก ถ้ามากพอเมื่อเอามาคำนวณกับสูตรก็จะได้ค่า BUN/Cr มากกว่า 10 ด้วยเหตุเช่นนี้นี่เอง  ยังมีอีก 2-3 สาเหตุที่ทำให้ค่า BUN ขึ้นได้โดยที่ค่า Cr ไม่ค่อยเปลี่ยนแปลง เช่น อาการขาดน้ำ, การมีเลือดออกในทางเดินอาหาร เป็นต้น แต่สาเหตุส่วนใหญ่สามารถแก้ไขได้ เพราะไม่ได้มาจากเนื้อไตที่เสื่อมลง แต่ถ้าสาเหตุนั้นมาจากภาวะไตเสื่อมหรือไตวาย เปรียบง่ายๆ ก็คือหม้อกรองน้ำของเราเสียหรือไส้กรองอุดตัน ในกรณีเช่นนี้แม้ว่าเราจะกินโปรตีนในปริมาณปกติ แต่ร่างกายไม่สามารถขับ BUN ออกไปได้เลย เมื่อเจาะเลือดดูก็จะพบว่าค่า BUN ก็จะขึ้นสูงได้เช่นกัน แต่เนื่องจากหม้อกรองของเราเสีย ดังนั้นก็จะไปมีผลทำให้ร่างกายไม่สามารถขับ Cr ที่ย่อยสลายออกมาจากกล้ามเนื้อออกไปได้ ในกรณีเช่นนี้ เมื่อเจาะเลือดดูก็จะพบว่าค่า Cr ก็จะสูงขึ้นด้วย เพราะเกิดการคั่งของ Cr ในกระแสเลือด เมื่อเอาไปคำนวณตามสูตร BUN/Cr ก็จะพบว่า BUN สูงขึ้นก็จริง แต่ด้วย Cr ที่สูงขึ้นด้วย จึงทำให้ผลการคำนวณมีค่าออกมาน้อยกว่า 10 นั่นเอง เมื่อทราบดังนี้แล้ว ใครที่เริ่มมีค่า BUN ขึ้นสูง แล้วทราบว่า BUN/Cr ยังมากกว่า 10 อยู่ก็คงำอจะสบายใจได้ว่าไตของเรายังพอไปไหว แต่ก็ต้องเริ่มลดๆ ปริมาณเนื้อสัตว์ที่กินในอาหารลงบ้างแล้ว เพราะถ้ายังขืนใช้ไตคุณทำงานหนักๆ ไปเรื่อยๆ เดี๋ยวไตเสื่อมขึ้นมาจริงๆ แล้วมันจะยุ่ง

ที่มา: http://www.thaibdlab.com/info/index.php?option=com_content&view=article&id=44:joomla-security-strike-team&catid=1:latest-news&Itemid=50


ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

หมวดหมู่

%d bloggers like this: